منو اصلی
اخبار > اوج کتاب «انسان 250 ساله» کجاست؟
 


  چاپ        ارسال به دوست

گفتگو با دکتر رجبی دوانی درباره کتاب «انسان 250 ساله»

اوج کتاب «انسان 250 ساله» کجاست؟

تاریخ، صرفاً برای خواندن و حرص خوردن نیست، برای عبرت گرفتن هم هست. به همین ترتیب است که حضرت امیر علیه السلام، می‌فرماید که تجربه‌اش، به اندازه همه گذشتگان است؛ چرا که ریز و جزئی، سرگذشت آن‌ها را خوانده و علت موفقیت یا شکست‌شان را، بررسی کرده است و نیک در آن‌ها، نگریسته است. تاریخ صدر اسلام و تاریخ 250 ساله حضور ولی خدا در صدر اسلام، که برای ما شیعیان عبارت باشند از پیامبر خاتم و جانشینانش، نیز همراه با عبرت‌ها و پندهای فراوانی است. طی گفتگویی که با دکتر محمدحسین دوانی، پژوهشگر تاریخ اسلام، انجام داده‌ایم، سروقت این 250 ساله رفته و نیز، در باره کتاب انسان 250 ساله مقام معظم رهبری، که تدوین نگاه ایشان به این 250 سال است، گفتگو کرده‌ایم. دوانی معتقد است که این نگاه تحلیلی به وقایع مهم این دوره، انصافاً بی‌سابقه بوده است

· برخی معتقدند که مقام معظم رهبری، نگاهی جامع و یکپارچه به بحث زندگی ائمه معصومین دارند. شما هم چنین عقیده‌ای دارید؟ خاصه در کتاب انسان 250 ساله...

مقام معظم رهبری دارای یک بینش عمیق و همه جانبه‌نگر در تحلیل مسائل گوناگون به ویژه در ارتباط با مسائل سیاسی و بخصوص زندگی سیاسی اهل بیت (ع) هستند. به این معنا که با دقت نظر در تاریخ زندگی اهل بیت (ع)، برآنند تا با بهره گیری از رهنمودهای آن بزرگواران نسبت به حوادث زمانهٔ خود بتوانند راهکارهایی را برای گرفتن خط مشی صحیح در مسائل سیاسی و اجتماعی ارائه دهند تا بر مبنای آن حرکت کنیم.

· این امر، صرفاً به دوران رهبری ایشان مربوط می‌شود یا پیش از آن هم سابقه چنین نگاهی را داشته‌اند؟
این امر اختصاص به دوران رهبری ایشان ندارد، بلکه پیش از رهبری و در دورهٔ ریاست جمهوری و سال‌های قبل از آن نیز مشاهده می‌کنیم که نظر دقیقی دارند که بتوان از رهنمود‌ها و عملکرد‌های معصومین (ع)، راهکارهایی اساسی که بر‌ترین راهکار در برابر مسائل مختلف بخصوص در عرصهٔ سیاسی اجتماعی است، استخراج کرد.


·
کتابی که به عنوان انسان ۲۵۰ ساله تولید شده است، به چه دلیل کتابی قابل اعتنا است؟ چه ویژگی‌های خاصی در این کتاب وجود دارد؟

تمامی این کتاب به صورت تالیف مقام معظم رهبری نبوده و شاید بیشتر آن حاصل سخنرانی‌ها بوده باشد و می‌دانید که در سخنرانی و سخن گفتن، تفاوت زیادی وجود دارد با نوشتن و سند دادنی که در آن اتفاق می‌افتد. اما آنچه این کتاب را که حاصل نوشته‌ها و سخنان معظم له است، از نمونه‌های مشابه ممتاز کرده، نوع نگاه هوشمندانه به زندگی سیاسی ائمه علیه السلام است. ایشان همانند یک تحلیلگر برجسته و استراتژیست، زوایای زندگی سیاسی آن بزرگواران را با دقتی مثال‌زدنی و کم نظیر مورد توجه قرار داده‌ و نکاتی را مطرح کرده و برداشت‌هایی از عملکرد سیاسی اهل بیت علیه السلام داشتند؛ که تاکنون بسیاری از این موارد به ذهن و نظر برخی از نامداران عرصهٔ تاریخ زندگی اهل بیت علیه السلام و تاریخ سیاسی آن بزرگواران نرسیده است. به این معنا که تحلیل‌های بکر و کم نظیر، این کتاب را نسبت به موارد مشابه خود امتیاز برجسته‌ای بخشیده است.


·
چه بیانات و مزایایی در بیان تاریخ اسلام در این کتاب هست که در سایر کتب کمتر مشاهده می‌شود؟
اگر دقت کرده باشید این کتاب بیان ریز حوادث تاریخی در زمان امامت امامان بزرگوار علیه السلام ما نیست، بلکه تحلیل زوایای مهم و مقاطع بسیار با اهمیت دوران امامت آن بزرگواران است و تحلیل مواضعی است که یکایک ائمه علیه السلام نسبت به این حوادث داشته‌اند. لذا برخی کتاب‌ها شاید به این مسئله یعنی زندگی سیاسی ائمه علیه السلام پرداخته‌ باشند، ولیکن از هنگام رسیدن امام علیه السلام به امامت، اینکه با چه خلفایی مواجهه شده بودند و چه حوادثی بر آن‌ها گذشت تا موقع شهادت آن بزرگواران، به زندگی آنان اشاره شده است. حال آنکه کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» اینگونه نیست و تنها مقاطع مهم و تاریخ ساز دوران امامت هر یک از امامان بزرگوارمان را مورد توجه و تحلیل عالمانه و ارزشمند بی‌بدیلی قرار داده است. از همین جهت این کتاب یک کتاب استثنایی با نوعی نگاه خاص و والامنشانه است، که آن را نسبت به سایر کتب تاریخی منحصر به فرد کرده است. به عنوان نمونه در ارتباط با صلح امام حسن مجتبی علیه السلام یا پذیرش ولیعهدی امام رضا علیه السلام، خیلی از افراد دیدگاه و نظراتی را اعلام و مطرح کرده‌اند، ولیکن سبک نگاه ایشان کاملا متفاوت است و از منظر یک سیاستمدار بسیار پخته و برجسته به مسئله نگاه شده است و ابعادی از این حوادث مهم تبیین شده که تا کنون به ذهن بسیاری از بزرگان ما نرسیده است. می‌توان گفت شبیه این کتاب ولی در سطح نازل آن، «زندگی تحلیلی پیشوایان ما» از یک نویسنده و محقق عرب به نام عادل ادیب. این نویسنده هم زندگی سیاسی امامان ما را از آغاز امامت‌شان مورد بحث قرار نداده است و تنها به مقاطع و اتفاقات مهم اشاره کرده است. ولیکن هنگامی که بنده این کتاب را با کتاب انسان ۲۵۰ ساله مقایسه می‌کنم به این نتیجه می‌رسم که به گرد کتاب انسان ۲۵۰ ساله هم نمی‌رسد، هرچند که آن هم در جایگاه خود کتاب ارزشمندی است.

مقام معظم رهبری، به زندگی ائمه معصومین نگاه و تحلیلی جامع دارند. این نوع نگاه از زبان فردی که خود پیشوای یک نظام اسلامی است، مطرح شده است. نقش زعامت رهبری، در نگاهی که به تبیین زندگانی معصومین داشته‌اند، چه تاثیری داشته است؟

این نوع نگاه از جانب رهبر معظم انقلاب، موجب شده که مخاطب دنیای جدیدی از عملکرد پاک امامان خود و بهترین عملکرد، پیش روی خود مشاهده کند. چرا که این نگاه، نگاه بدیع و جدیدی است و با در نظر گرفتن اینکه مهم‌ترین رکن اسلام، ولایت است و حکومت یکی از شئون آن ولایت است، متاسفانه مردم زمانه به سبب بی‌بصیرتی و عدم لیاقت در این ۲۵۰ سال، نتوانستند از نعمت عظیم ولایت و رهبری و حکومت اهل بیت مقدس علیه السلام بهره ببرند و دنیا و آخرت خویش را تضمین کنند. و در نتیجه در زمان ایشان آن بخش زندگی این بزرگواران درک نشد. ایشان با نگاه نوین و عمیق خویش، این زوایا را برای جامعه‌ای که انقلاب کرده است یا در پیش از انقلاب جهت سوق مردم به ایستادن در برابر رژیم طاغوت و انقلاب کردن بر ضد آن رژیم، مطرح کردند. هرچند که بنده خود توفیق نداشته‌ام و پیش از انقلاب به عنوان شاگرد در محضر حضرت آقا نبودم و طلبه‌ها و دانشجویان خراسان بیشتر این افتخار را داشتند، ما مشاهده می‌کنیم و بنده یقین دارم که پرورش یافتگان درس مکتب ایشان، عموما انقلابیون و تحصیل کردگان خوش فکری بودند که در انقلاب نقش و سهم به سزایی داشتند. این نگاه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی که حکومت ایجاد شده است و آن هم حکومتی ولایی، بسیار می‌تواند برای رشد و تعالی جامعه ما و تعالی نظام ما در پرتو عمل به سیرهٔ تابناک اهل بیت علیه السلام کارساز باشد.

· آنچه که در بیان سیرهٔ معصومین در این کتاب مورد توجه قرار گرفته است سیرهٔ سیاسی ائمه است. این توجه به سیرهٔ سیاسی اهل بیت علیه السلام به چه دلیل با اهمیت است؟

به این علت که مهم‌ترین رکن اسلام ولایت است که یکی از شئون آن حکومت محسوب می‌شود. حکومت بایستی دست صالحان باشد. از دیدگاه شیعه که دیدگاه حق اسلام هم همین است، رهبری جامعهٔ اسلامی از آن امام معصوم علیه السلام است. اگر امام حضور داشته باشد، مانند این ۲۵۰ سال هیچکس دیگری صلاحیت حکومت ندارد؛ اگر چه عادلانه هم رفتار کند و خوب هم بتواند مسلمانان را مدیریت کند از دیدگاه ما او حاکم جائر است. بدلیل اینکه هرچقدر هم خوب و پسندیده بخواهد رفتار کند هرگز نمی‌تواند مانند حجت معصوم الهی (عج) عمل کند و هرگز جایگاه رهبری اسلام و جامعه اسلامی از آن او نمی‌شود و برای امام معصوم علیه السلام است و در دورهٔ غیبت این جایگاه در دست صالح‌ترین افراد یعنی نائب امام بایستی قرار بگیرد. در دورهٔ غیبت هم اگر کسی ولو شیعه ولو عادلانه رفتار کند و بخواهد حکومت کند، طبیعتا هرگز چنین نمی‌شود، چرا که عدالت کامل یا نزدیک به عدالت اهل بیت علیه السلام فقط از فقیه جامع الشرایطی که خود را در پیشگاه خدا و امام زمان علیه السلام و مردم مسئول می‌داند، ساخته است و لاغیر. لذا هنگامی که دیدگاه شیعه اینگونه است که حکومت تنها در دست صالحانی که به نیابت از امام زمان علیه السلام می‌بایست حکومت کنند قرار گیرد، این موارد می‌تواند در یک چنین موقعیتی که حکومت ولایی ایجاد شده است در ادارهٔ جامعه و پیاده کردن رهنمود‌های اهل بیت علیه السلام در مقاطع مشابه بسیار موثر باشد.


·
مثالی می‌زنید که بحث روشن‌تر شود؟

نمونهٔ آن نکته‌ای است که اخیرا رهبر معظم انقلاب به آن اشاره کرده‌اند، نرمش قهرمانانه. که با توجه به عملکرد اهل بیت علیه السلام در سخت‌ترین شرایط این نرمش در عهد حضرت مجتبی علیه السلام اتفاق افتاد؛ که ایشان به زیبایی و با تحلیل بسیار عالمانه آن نرمش قهرمانه را تبیین کردند. که حالا ما در جمهوری اسلامی اگر در شرایطی قرار بگیریم که باید نرمشی نشان داد- اگر چه این شرایط به سختی دوران امام مجتبی علیه السلام نیست- مسئولان اجرایی ما به انحراف نروند و تصور نکنند در برابر دشمنی که دست بر‌تر را در همه عرصه‌ها دارد، بایستی تسلیم شویم و از اصول و ارزش‌های خود دور شویم، تا شر او را کم کنیم. خیر، نرمش می‌توان نشان داد، تا شر دشمن را کم کرد ولیکن این نرمش بایستی به گونه‌ای باشد که پیروزی در ‌‌نهایت از آن جبههٔ حق باشد. این را رهبری معظم انقلاب در این کتاب انسان ۲۵۰ ساله تبیین کردند و سپس در مقام عمل هم رهنمودهایی برای جلوگیری از به انحراف رفتن مسئولان اجرایی می‌دهند. یعنی در حقیقت کاربردی کردن آنچه ائمه علیه السلام ما در حوادث زمان خود در عرصهٔ سیاست اعمال کرده‌اند و موضع گرفته‌اند در زمانیکه ما نظام ولایی و حکومت اسلامی تشکیل دادیم.

· از نظر شما نقاط اوج این کتاب کجاست؟ چرا؟

در واقع نقاط اوج آن تیزبینی‌هایی است که اشاره کردم. فقط این موارد را در تحلیل‌های ایشان مشاهده می‌کنیم و دیگر تحلیلگران و تاریخدانان و محققین این برداشت‌ها و این تیزبینی‌ها را نداشته‌اند؛ که حقیقتا وجه تمایز اصلی این کتاب با کارهای دیگری که در تحلیل زندگی سیاسی ائمه معصومین علیه السلام صورت گرفته در همین است. حقیقتاً اوج آن برداشت‌های دقیق، ظریف و عالمانه‌ای است که می‌تواند برای حکومت‌های اسلامی و حکومت‌های حق که در حال حاضر به لطف الهی یک مصداق دارد و آن هم در جمهوری اسلامی پدید آمده است، نقشه و نمایانگر راه باشد.


·
حالا ما که در عصر حاضر هستیم، این کتاب چه کمکی به ما می‌کند؟ و اساساً سئوال دقیق‌تر این می‌تواند باشد که میان عصر ائمه معصومین علیهم السلام و عصر حاضر، چه شباهت‌هایی می‌توان قائل بود که همین شباهت‌ها، مطالعه این کتاب را واجب می‌کند...

بنده معتقدم که این ۳۵ سال عمر شریف انقلاب اسلامی ما پرتوی از بسیاری از حوادث دوران ۲۵۰ سالهٔ امامان علیه السلام ما و حتی دوران رسالت پیامبر اکرم (ص) است، منتها این موارد که پیش آمده است، می‌توان تقریبا گفت مطابق با حوادثی است که در صدر اسلام اتفاق افتاد. در انقلاب ما هم حوادثی پیش آمد ولیکن به لطف الهی نتیجهٔ آن حوادث که بعضا تلخ بود در انقلاب ما آنگونه نشد و آن هم به سبب بصیرت مردم و تبعیت آن‌ها از ولایت بود. بنده به جرأت می‌توانم بگویم که مانند فتنهٔ جمل و فتنهٔ صفین و فتنهٔ خوارج که در عهد امیرالمومنین علی علیه السلام پیش آمد و هم چون حوادثی که برای امام مجتبی علیه السلام با قدرت نظامی معاویه لعنت الله ما شاهد آن بودیم و همینطور واقعهٔ جانسوز کربلا، این‌ها در انقلاب ما تکرار شد ولیکن نتیجه آن نشد. به این معنا که صلح امام حسن مجتبی علیه السلام به آن تلخی نشد. بویژه تنها ماندن حسین زمان و شهادت ایشان، به آن شکل اتفاق نیفتاد، بلکه عمرسعد‌ها و ابن زیاد‌ها و یزید‌ها خوار شدند و از بین رفتند و علی زمان تنها نماند و آن فتنه‌ها نتوانست ایشان را دچار ضعف و تنهایی کند به گونه‌ای که از خداوند طلب مرگ کنند.


·
اگر نکته و مطلب خاصی باقی مانده، لطفا بیان کنید...

بنده فقط با توجه به آنکه در مطالعاتی که هرچند به صورت مختصر راجع به آخر الزمان داشته‌ام و به این نتیجه رسیده‌ام و هر فردی هم که علائم ظهور و آخر زمان را مطالعه کند در خواهد یافت که دنیا در آخر الزمان دچار اغتشاش و آشفتگی و خون ریزی‌های فراوان است و ما در برخی روایات مشاهده می‌کنیم که امامان ما بخصوص امام صادق علیه السلام اشاره می‌فرماید به کشتار‌ها و خون ریزی‌های فجیعی که در عراق، در مصر، در سوریه، در یمن و غیره صورت می‌گیرد، ولیکن به لطف الهی هیچ اشاره‌ای به بهم ریختگی و آشفتگی در ایران که در لسان اهل بیت علیه السلام فارس یا فرس خوانده می‌شد، بنده مشاهده نکردم؛ این امر بدلیل برقراری نظام ولایت در ایران اسلامی است و امتحان خوبی که مردم ولایتمدار ما از خود نشان داده‌اند. برای خود بنده این یقین وجود دارد که انشاءالله این نظام حق الهی به قیام امام زمان علیه السلام وصل خواهد شد.

گفتگو از ملکه سادات امجد

 


١٠:٠٨ - دوشنبه ٢٠ مهر ١٣٩٤    /    عدد : ٤٥٨٧٥٩    /    تعداد نمایش : ٧١٢